Psychodeliki i program MBCT w świetle badań naukowych

Psychodeliki to substancje psychoaktywne, które w niektórych regionach świata są wykorzystywane przez lokalną ludność podczas ceremoniałów rytualnych. Słyną z tego, że wywołują stan zmienionej świadomości, u niektórych osób po ich zażyciu pojawiają się doznania mistyczne i transcendentne. W ostatnich latach coraz częściej mówi się o licznych korzyściach z terapii psychodelicznej, które potwierdzają badania naukowe. Wymagają one jednak wdrożenia bardziej szczegółowych analiz. Na razie stosowanie substancji psychoaktywnych jest w Polsce nielegalne. Czy połączenie psychodelików z terapią MBCT może w przyszłości okazać się korzystne dla zdrowia ludzi zmagających się z nawracają depresją, PTSD i zaburzeniami lękowymi?

Czym jest MBCT?

Terminem MBCT określa się terapię poznawczą opartą na uważności, która stanowi odpowiedź na potrzeby pacjentów zmagających się z nawrotami depresji. Została opracowana przez 3 profesorów, którzy poszukiwali skutecznej i bezpiecznej metody w leczeniu zaburzeń nastroju. Teasdale, Segal i Williams odkryli, że integracja klasycznej terapii poznawczo-behawioralnej z praktyką mindfulness daje obiecujące rezultaty. MBCT zalicza się do trzeciej fali behawioryzmu. 

Systematyczna medytacja uważności pomaga pacjentom z depresją uwolnić się od ruminacji i zamartwiania. Pozwala im zaakceptować trudne emocje, niechciane myśli i nieprzyjemne doznania cielesne, dzięki uważnej obserwacji wolnej od oceniania. Klienci, którzy przyglądają się swoim wytworom umysłu, nie angażują się w ich treść, co osłabia ich reakcje emocjonalne. Jednocześnie terapia MBCT pomaga im zmniejszyć tendencję do unikania i tłumienia niechcianych myśli, uczuć czy doznań cielesnych. 

Psychoterapia MBCT jest metodą, której skuteczność została dowiedziona w sposób doświadczalny. Choć początkowo jej twórcy wykorzystywali ją głównie w leczeniu nawracającej depresji, znalazła zastosowanie także w redukcji objawów zaburzeń lękowych i przezwyciężaniu uzależnień. 

Czym są psychodeliki i jak działają?

Mianem psychodelików określa się substancje psychoaktywne, które sprawiają, że osoba po ich zażyciu doświadcza zmian w zakresie percepcji, treści poznawczych i odczuwanych emocji. Doznania, które towarzyszą ich stosowaniu, porównuje się do marzeń sennych, stanów hipnotycznych i medytacji. Naukowcy zwrócili uwagę, że psychodeliki mogą wpływać długoterminowo na stan psychiczny osoby, które je zażyła. Obecnie trwają badania nad ich zastosowaniem w leczeniu niektórych zaburzeń, m.in. depresji lekoopornej, uzależnień, zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych,  zaburzeń lękowych i PTSD. Aktualnie psychodeliki są w Polsce nielegalne, aczkolwiek istnieją przesłanki, że mogą odgrywać ważną rolę w medycynie i psychoterapii. Aby ich przyjmowanie zaowocowało powstaniem trwałych i pozytywnych zmian w osobowości pacjenta, wykwalifikowany specjalista musi dobrać ich dawkę i towarzyszyć mu w doświadczeniu psychodelicznym. 

Choć badania nad zastosowaniem psychodelików w psychoterapii wciąż trwają, wzbudzają spore nadzieje, zwłaszcza dla pacjentów z lekooporną depresją. Zanim jednak wspomniana metoda leczenia zostanie zatwierdzona i dopuszczona w poszczególnych krajach, warto zastanowić się nad kwestiami etycznymi i praktycznym przygotowaniem specjalistów. 

Istnieją różne substancje psychodeliczne, wśród najpopularniejszych wymienia się psylocybinę, LSD i MDMA. W badaniach naukowych wykazano, że oddziałują na umysł w sposób głęboki i intensywny. Osoby zażywające psychodeliki często relacjonują, że doświadczają zmienionej percepcji oraz stanów mistycznych. Niektóre badania sugerują, że psychodeliki mogą prowadzić do trwałych zmian w osobowości, szczególnie w zakresie otwartości na doświadczenia. Dzięki nim pacjenci mogą zastąpić nieadaptacyjne wzorce myślowe i behawioralne ich adaptacyjnymi odpowiednikami. 

Na czym polega integracja psychodeliczna?

W przyszłości, jeśli terapia psychodeliczna zostanie dopuszczona w Polsce, konieczne stanie się przeszkolenie psychoterapeutów z zakresu integracji psychodelicznej. Wspomnianym terminem określa się omówienie przez klienta jego myśli, wizji, emocji, życiowych doświadczeń i percepcji, jakich doznał po zażyciu substancji psychoaktywnych. Jednocześnie terapeuta przed wdrożeniem psychodelików będzie musiał wziąć pod uwagę potencjalne zagrożenia i udzielić pacjentowi wsparcia dostosowanego do jego potrzeb.

Integracja psychodeliczna polega na towarzyszeniu klientowi i odgrywaniu roli tłumacza. Specjalista ma pomóc przełożyć doświadczenia pacjenta, które pojawiły się po zażyciu substancji psychoaktywnych, na pozytywne i trwałe zmiany w jego sposobie myślenia oraz reagowania.  Dzięki terapii psychodelicznej udaje się stosunkowo szybko dotrzeć do trudnych emocji i bolesnych wspomnień, w tym również tych, do których klient wcześniej nie posiadał wglądu. Można je następnie wspólnie przepracować podczas sesji, aby zaowocowały podniesieniem jakości życia pacjenta, który zgłosił się do gabinetu specjalisty.

Jednocześnie warto zaznaczyć, że choć zażywanie substancji psychoaktywnych jest w Polsce nielegalne, to nie brakuje osób sięgających po psychodeliki. Jeśli doświadczenia, które pojawiły się po ich zażyciu, nie zostaną przepracowane przy wsparciu specjalisty, istnieje ryzyko, że przyniosą one szkody. Osobom, które przyjęły psychodeliki, zaleca się skorzystanie z profesjonalnego wsparcia psychoterapeutycznego. Specjalista pomoże dostrzec, nazwać i przetworzyć emocje, jednocześnie rzuci nowe światło na opowieść pacjenta, jaka pojawiła się w odmiennym stanie świadomości. W podobny sposób przebiega klasyczna psychoterapia, w której nie stosuje się substancji psychoaktywnych. W ujęciu psychodynamicznym analizuje się m.in. przypadkowe myśli, skojarzenia, przejęzyczenia, marzenia senne itp., aby dotrzeć do tego, co nieświadome. Podczas gdy w terapii psychodelicznej w niedalekiej przyszłości być może pojawi się opcja przyspieszenia tego procesu poprzez zażycie LSD, psylocybiny czy MDMA. Na razie jednak wspomniane substancje są w Polsce nielegalne.

Terapia psychodeliczna a bad tripy

Terapia psychodeliczna może otworzyć w przyszłości nowe perspektywy dla pacjentów, którzy dziś cierpią z powodu nawracającej depresji, traumy czy stanów lękowych. Nie da się jednak całkowicie wyeliminować potencjalnych zagrożeń związanych ze stosowaniem substancji psychoaktywnych. U niektórych osób mogą prowadzić do głębokiego wglądu w swoje życie i lepszego zrozumienia własnych potrzeb. Z drugiej strony nierzadko wyzwalają trudne emocje, stany dysocjacyjne i nieprzyjemne doznania cielesne, które nazywa się bad tripami. 

Choć bad tripy mogą wydawać się zagrażające, to w rzeczywistości ich przepracowanie pod okiem dobrze wyszkolonego specjalisty, przyczynia się do zintegrowania ich treści. Gdy klient po zażyciu substancji psychoaktywnych może skorzystać z profesjonalnej pomocy psychoterapeuty, ryzyko potencjalnych szkód ulega zredukowaniu. Może nawet zaowocować przepracowaniem lęków, traumy i nieadaptacyjnych treści poznawczych.

Terapia MBCT a zastosowanie psychodelików

Istnieją publikacje naukowe, które wskazują na to, że wzbogacając o psychodeliki terapię poznawczo-behawioralną opartą na uważności, można uzyskać efekt synergii. Jednocześnie włączenie substancji psychoaktywnych do MBCT przynosi lepsze rezultaty niż w ACT (terapii akceptacji i zaangażowania).

Zauważono, że podając ludziom psylocybinę, LSD, MDMA i inne psychodeliki, w niektórych przypadkach można doprowadzić do rozpuszczenia ich ego. Pociąga to za sobą głębokie zmiany w percepcji, emocjach i świadomości. Jeśli doświadczenie psychodeliczne zostanie poprzedzone odpowiednimi przygotowaniami i zakończone integracją, może przynieść pozytywne skutki terapeutyczne. 

Ostateczny rezultat terapii psychodelicznej zależy od jej kontekstu. Kluczową rolę odgrywa nastawienie pacjenta do tej formy interwencji i środowisko, w jakim przebiega sesja.

Naukowcy zwracają uwagę na zastosowanie MBCT jako istotnej formy wsparcia w terapii psychodelicznej. Praktyka uważności pozwala przyjmować doświadczenia w sposób otwarty i wolny od osądzenia. Zmniejsza zatem opór, jaki może pojawiać się w konfrontacji z trudnymi emocjami, wspomnieniami i doznaniami cielesnymi. 

Terapia MBCT pozwala osadzić się w teraźniejszości, przez co zmniejsza lęk przed sesją z użyciem psychodelików. Pomaga także otworzyć się na przeżycia, jakie ze sobą niesie zmiana stanu świadomości.

Dowiedziono, że terapia MBCT wspiera decentryzację. Pomaga zatem oddzielić się od swoich myśli i emocji, co odgrywa niezwykle istotną rolę podczas intensywnych doświadczeń psychodelicznych. 

W terapii MBCT klient uczy się akceptować trudne emocje i myśli, unikając jednocześnie nadmiernego zaangażowania w ich treść. W związku z tym, że w miarę regularnych praktyk mindfulness rozwija w sobie świadome podejście, może lepiej przetworzyć nieprzyjemne wspomnienia wywołane przez psychodeliki. 

Ponadto regularna medytacja poprawia zdolność do skupienia uwagi, pozwala zatem w pełni wykorzystać potencjał terapii psychodelicznej. 

Zarówno terapia ACT, jak i MBCT korzysta z praktyki mindfulness. Wykazano jednak, że w przypadku wdrożenia psychodelików lepsze rezultaty przynosi psychoterapia poznawczo-behawioralna oparta na uważności. Oferuje bowiem systematyczne szkolenie w medytacji. Można wykorzystać ją jako skuteczne wsparcie w przygotowaniu do sesji i radzenia sobie z trudnymi doświadczeniami psychodelicznymi, a następnie w ich zintegrowaniu. Ponadto MBCT ułatwia wchłonięcie i utrwalenie wniosków z sesji z użyciem substancji psychoaktywnych. 

Psychodeliki w terapii MBCT – podsumowanie

Psychodeliki, w tym psylocybina, LSD i MDMA, mogą znacząco podnieść jakość życia ludzi cierpiących na nawracającą depresję, PTSD i stany lękowe, jeśli zostaną połączone z profesjonalną psychoterapią. Ich stosowanie powinno odbywać się wyłącznie podczas sesji pod czujnym okiem odpowiednio przeszkolonego specjalisty, który potrafi dobrać dawkę substancji psychoaktywnej i kontrolować przebieg doświadczenia stanu odmiennej świadomości. Dzięki prawidłowo przeprowadzonej integracji psychodelicznej udaje się przetransformować trudne emocje, wspomnienia traumatyczne i doznania z ciała. Dzięki ich zrozumieniu i przepracowaniu zachodzi trwała i pozytywna zmiana w strukturze osobowości klienta. 

Warto jednak zaznaczyć, że choć badania nad terapią psychodeliczną przynoszą obiecujące rezultaty, to konieczne wydają się dalsze analizy. Ponadto substancje psychoaktywne są w Polsce nielegalne. Nie oznacza to jednak, że nikt ich nie zażywa. Stosowanie psychodelików na własną rękę może doprowadzić do poważnych szkód w psychice człowieka. Nie każdy potrafi skonfrontować się z trudnymi emocjami i traumatycznymi wspomnieniami. Wyjaśnia to, dlaczego tak ważną rolę po użyciu substancji psychoaktywnych odgrywa integracja psychodeliczna przeprowadzona pod okiem doświadczonego terapeuty. Specjalista pomoże zrozumieć emocje, myśli i doznania cielesne klienta, zwracając uwagę na ich kontekst.

MBCT może okazać się wartościowym narzędziem wspierającym terapię psychodeliczną. Pomaga bowiem pacjentom przygotować się do doświadczeń psychodelicznych i je zintegrować dzięki rozwojowi uważnej obecności wolnej od ocen. Niezbędne są jednak dalsze badania, aby określić najlepsze sposoby połączenia obu metod.

Bibliografia

1. Barber, G., & Aaronson, S. T. (2022). The emerging field of psychedelic psychotherapy. Current Psychiatry Reports, 24(10), 583–590. https://doi.org/10.1007/s11920-022-01363-y
2. Carhart-Harris, R. L., Roseman, L., Haijen, E., et al. (2018). Psychedelics and the essential importance of context. Journal of Psychopharmacology, 32(7), 725–731.
3. Greń, J., Gorman, I., Ruban, A., Tylš, F., Bhatt, S., & Aixalà, M. (2024). Call for evidence-based psychedelic integration. American Psychological Association, 32(2), 129–135. https://doi.org/10.1037/pha0000684
4. Greń, J., Tylš, F., Lasocik, M., & Kiraly, C. (2023). Theoretical considerations and practical guidelines on psychedelic integration for mental health specialists.
5. Griffiths, R. R., Johnson, M. W., Richards, W. A., et al. (2018). Psilocybin-occasioned mystical-type experience in combination with meditation and other spiritual practices. Journal of Psychopharmacology, 32(1), 49–69.
6. Haijen, E. C., Kaelen, M., Roseman, L., et al. (2018). Predicting responses to psychedelics: A prospective study. Frontiers in Pharmacology, 9, 897.
7. Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2012). Acceptance and commitment therapy: The process and practice of mindful change (2nd ed.). Guilford Press.
8. Johnson, M. W., Richards, W. A., & Griffiths, R. R. (2008). Human hallucinogen research: Guidelines for safety. Journal of Psychopharmacology, 22(6), 603–620.
9. Lebedev, A. V., Kaelen, M., Lövdén, M., et al. (2016). LSD-induced entropic brain activity predicts subsequent personality change. Human Brain Mapping, 37(9), 3203–3213.
10. Marseille, E., Bertozzi, S., & Kahn, J. G. (2022). The economics of psychedelic-assisted therapies: A research agenda. Frontiers in Psychiatry, 13. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2022.1025726
11. Pilecki, B., Luoma, J. B., Bathje, G. J., Rhea, J. T., & Narloch, V. F. (2021). Ethical and legal issues in psychedelic harm reduction and integration therapy. Harm Reduction Journal, 18(1). https://doi.org/10.1186/s12954-021-00489-1
12. Segal, Z. V., Williams, J. M. G., & Teasdale, J. D. (2002). Mindfulness-based cognitive therapy for depression: A new approach to preventing relapse. Guilford Press.
13. Soler, J., Elices, M., Franquesa, A., et al. (2016). Exploring the therapeutic potential of ayahuasca: Decentering and reduction of repetitive negative thinking. Psychopharmacology, 233(3), 551–560.
14. Van der Velden, A. M., Kuyken, W., Wattar, U., et al. (2015). A systematic review of mechanisms of change in mindfulness-based cognitive therapy. Clinical Psychology Review, 37, 26–39.